Để nền kinh tế bứt phá lên tốc độ tăng trưởng hai con số, Việt Nam không chỉ cần thêm vốn đầu tư hay các gói hỗ trợ doanh nghiệp mà quan trọng hơn là phải thay đổi cách phân bổ và sử dụng các nguồn lực phát triển. Từ vốn, đất đai, năng lượng đến nhân lực đều cần được vận hành theo cơ chế hiệu quả hơn, tạo dư địa cho khu vực doanh nghiệp và các động lực tăng trưởng mới.
Điểm nghẽn không nằm ở nguồn lực mà ở cách khai thông
Nếu nhìn vào các điều kiện phát triển hiện nay, Việt Nam không thiếu cơ hội để tăng trưởng nhanh. Nền kinh tế đang có thị trường xuất khẩu rộng mở, dòng vốn đầu tư nước ngoài duy trì tích cực, nhu cầu đầu tư hạ tầng lớn và dư địa phát triển các ngành công nghệ cao còn rất rộng.
Tuy nhiên, tại Tọa đàm "Kích hoạt tăng trưởng: Chính sách vi mô đột phá và mục tiêu hai con số" diễn ra ngày 14/7, nhiều chuyên gia cho rằng, điều cản trở tốc độ tăng trưởng không còn là thiếu nguồn lực mà là việc các nguồn lực chưa được phân bổ hiệu quả.
Các chuyên gia nhận định tăng trưởng hai con số chỉ có thể đạt được khi thể chế, thị trường vốn, năng lượng và nguồn nhân lực được cải cách đồng bộ.
Các chuyên gia nhận định, tăng trưởng hai con số chỉ có thể đạt được khi thể chế, thị trường vốn, năng lượng và nguồn nhân lực được cải cách đồng bộ. Ảnh minh họa.
Theo ông Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện vẫn gặp rất nhiều rào cản trong tiếp cận vốn, đất đai, công nghệ và nhân lực. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp dù có đơn hàng, có thị trường vẫn không thể mở rộng sản xuất.
Ông Nam cho rằng, khoảng cách giữa quyền được tiếp cận nguồn lực theo quy định và khả năng tiếp cận trên thực tế vẫn còn khá lớn. Đó là lý do nhiều doanh nghiệp chưa thể phát huy hết năng lực cạnh tranh.
Một điểm đáng chú ý khác là chi phí tuân thủ pháp luật ngày càng gia tăng. Với doanh nghiệp quy mô nhỏ, mỗi quy định mới về thuế, môi trường hay chuyển đổi số đều kéo theo chi phí nhân sự, thời gian và nguồn lực đáng kể, trong khi doanh nghiệp lớn có đủ bộ máy chuyên trách để xử lý.
Theo ông Nam, các chính sách hỗ trợ trong thời gian tới nên chuyển từ hỗ trợ tài chính trực tiếp sang tạo điều kiện để doanh nghiệp nâng cao năng lực nội tại. Những yếu tố như quản trị doanh nghiệp, đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, xây dựng thương hiệu hay tham gia chuỗi giá trị toàn cầu sẽ mang lại hiệu quả dài hạn hơn các chính sách ưu đãi ngắn hạn.
Ở góc độ khác, TS. Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam cho rằng, năng lượng cũng đang đứng trước bài toán tương tự. Việt Nam sở hữu lợi thế lớn về điện gió ngoài khơi, điện mặt trời và vị trí địa lý thuận lợi cho phát triển năng lượng sạch. Tuy nhiên, nhiều dự án vẫn triển khai chậm bởi các thủ tục và cơ chế thực hiện chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn.
Theo ông, điều cần thay đổi không chỉ là chính sách mà còn là tư duy triển khai. Khi các quy trình được rút ngắn và cơ chế phối hợp hiệu quả hơn, ngành năng lượng sẽ tạo thêm dư địa rất lớn cho tăng trưởng kinh tế.
Tăng trưởng bền vững cần thêm những "đầu kéo" mới
Một trong những nội dung được nhiều chuyên gia nhấn mạnh là Việt Nam không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào tín dụng ngân hàng để tài trợ cho nền kinh tế.
TS. Nguyễn Sơn, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam cho biết, đến cuối năm 2025, dư nợ tín dụng đã tương đương khoảng 145% GDP, trong khi quy mô thị trường vốn vẫn còn khá nhỏ. Vốn hóa thị trường cổ phiếu hiện khoảng 82% GDP, còn thị trường trái phiếu mới đạt khoảng 22% GDP. Đây là khoảng cách khá lớn so với mục tiêu phát triển đến năm 2030.
Theo tính toán, giai đoạn 2026-2030 nền kinh tế cần huy động khoảng 5,4 triệu tỷ đồng thông qua thị trường cổ phiếu để đáp ứng nhu cầu vốn cho tăng trưởng dài hạn.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, nhiều giải pháp đang được triển khai như phát triển trái phiếu xanh, trái phiếu công trình PPP, thúc đẩy IPO gắn với niêm yết, đẩy nhanh cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, cải thiện quản trị doanh nghiệp và từng bước mở rộng khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài. Không chỉ nguồn vốn, nguồn nhân lực cũng được xem là "đầu kéo" mới của nền kinh tế.
Theo các chuyên gia, trí tuệ nhân tạo sẽ làm thay đổi mạnh cấu trúc thị trường lao động trong những năm tới. Nhiều công việc mang tính lặp lại sẽ dần được thay thế, trong khi nhu cầu nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực AI, bán dẫn, logistics và công nghệ số sẽ tăng nhanh. Bên cạnh chuyên môn, người lao động cần được trang bị tốt hơn về ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Anh và tiếng Trung, cũng như các kỹ năng mềm để thích ứng với môi trường làm việc toàn cầu.
Việt Nam đang có lợi thế khi nằm ở trung tâm chuỗi cung ứng khu vực, đồng thời sở hữu nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn như Cảng Cần Giờ, Cảng Cái Mép và Sân bay Long Thành. Nếu tận dụng tốt các lợi thế này cùng với việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, Việt Nam có thể hình thành những cực tăng trưởng mới trong các ngành công nghệ và logistics.
Các chuyên gia cho rằng, mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ khó đạt được nếu chỉ trông chờ vào một vài chính sách kích cầu hoặc mở rộng tín dụng. Điều quan trọng hơn là tạo ra cơ chế để mọi nguồn lực của nền kinh tế được lưu thông hiệu quả, doanh nghiệp có môi trường cạnh tranh bình đẳng, thị trường vốn phát huy đúng vai trò huy động vốn trung và dài hạn, trong khi năng lượng và nhân lực trở thành nền tảng cho giai đoạn phát triển tiếp theo.