Bên cạnh các nghi lễ truyền thống trang nghiêm, Hội xuân Tam Chúc 2026 hứa hẹn là sự kiện văn hóa, tâm linh và nghệ thuật đặc biệt thu hút du khách. Chương trình chính sẽ diễn ra vào ngày 28/2/2026 (tức ngày 12 tháng Giêng năm Bính Ngọ) tại Khu du lịch Tam Chúc, phường Tam Chúc, tỉnh Ninh Bình.
Dự lễ khai hội có các đồng chí: Nguyễn Thị Doan, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Phó Chủ tịch nước, Chủ tịch Trung ương Hội Khuyến học Việt Nam; Đặng Xuân Phong, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh; Trần Huy Tuấn, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh; Đinh Thị Lụa, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy; Lê Quốc Chỉnh, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh; Mai Văn Tuất, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh.
Về phía Giáo hội Phật giáo Việt Nam, dự Lễ khai hội có Trưởng lão Hòa thượng Thích Thanh Nhiễu, Ủy viên Thường trực Hội đồng Chứng minh, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Trụ trì chùa Tam Chúc; Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Ninh Bình...
Phát biểu tại Lễ khai hội, Thượng toạ Thích Minh Quang, Phó Trụ trì chùa Tam Chúc nhấn mạnh: Từ những dấu tích khảo cổ được phát hiện dưới lòng hồ Tam Chúc như cọc gỗ in trên tảng đá hình hoa sen và các câu chuyện dân gian còn được lưu truyền cho thấy, cách đây hơn 1.000 năm, nơi đây là vùng đất linh thiêng. Hằng năm vào dịp đầu xuân, nhân dân trong vùng trang trọng tổ chức lễ hội và các nghi thức rước nước, dâng hương để cầu nguyện quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu; là chốn hội tụ để tu tập của tăng, ni, tín đồ Phật tử thập phương. Tam Chúc không chỉ là trung tâm văn hoá tâm linh lớn của miền Bắc mà còn giữ vai trò quan trọng trong hành trình kết nối các không gian di sản đặc sắc của vùng châu thổ Bắc Bộ.
Khôi phục lễ hội chùa Tam Chúc vào ngày 12 tháng Giêng hằng năm là niềm mong mỏi của nhân dân, tín đồ Phật tử địa phương, đồng thời cũng là để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, góp phần giới thiệu, quảng bá về hình ảnh các giá trị văn hóa của quê hương, tạo điều kiện để nhân dân và Phật tử trong và ngoài nước về với Khu Du lịch tâm linh chùa Tam Chúc- một kiệt tác về kiến trúc Phật giáo của Ninh Bình nói riêng và đất nước Việt Nam nói chung.
Sau phần khai hội, các đồng chí lãnh đạo tỉnh và chư tôn đức, tăng, ni đã thực hiện nghi thức thỉnh chuông, gióng trống và lễ dâng hương cầu cho quốc thái dân an. Đây không chỉ là nghi lễ tâm linh giàu ý nghĩa, mà còn là sự gửi gắm tâm nguyện từ bi, cầu cho đất nước thanh bình, xã tắc hưng thịnh, nhân dân an lạc, muôn nhà hỷ lạc.
Một trong những nghi thức không thể thiếu tại Lễ khai hội xuân Tam Chúc là lễ rước nước. Nước thiêng được lấy ở giữa lòng hồ Tam Chúc, sau đó chuyển lên xe rước nước đến ba địa điểm: Điện Tam Thế, chùa Ngọc và chùa cổ Ba Sao. Đây là một trong những nghi thức tâm linh thể hiện lòng thành kính, biết ơn các vị Phật, Thần, Thánh, Mẫu của cư dân nông nghiệp, đồng thời cũng là nghi thức tâm linh quan trọng tái hiện giá trị văn hóa truyền thống, nhắc nhở chúng ta về sự tôn trọng thiên nhiên và vũ trụ, hướng đến một tương lai bền vững, hòa hợp.
Tối cùng ngày, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, bà Lâm Thị Phương Thanh – Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã trao Bằng xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt Quần thể danh thắng Tam Chúc cho tỉnh Ninh Bình.
Sau quá trình thẩm định nghiêm túc, khoa học và khách quan, với những giá trị nổi bật về cảnh quan, lịch sử và văn hóa tâm linh, Quần thể danh thắng Tam Chúc vinh dự được xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt. Đây không chỉ là niềm tự hào của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân tỉnh Ninh Bình, mà còn đặt ra trách nhiệm gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị di sản cho hôm nay và các thế hệ mai sau.
Phát biểu tại buổi lễ, ông Trần Song Tùng – Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình, bày tỏ tri ân sự quan tâm chỉ đạo của Trung ương, sự phối hợp của các bộ, ngành và sự chung tay gìn giữ di sản của doanh nghiệp, nhân dân địa phương qua nhiều thế hệ.
Ông nhấn mạnh, việc Tam Chúc được công nhận Di tích Quốc gia đặc biệt là sự ghi nhận các giá trị thiên nhiên, lịch sử, văn hóa, nghệ thuật đặc sắc của quần thể; đồng thời khẳng định quyết tâm bảo tồn và phát huy di sản trong tiến trình đổi mới, hội nhập. Thời gian tới, tỉnh sẽ tập trung triển khai hiệu quả Nghị quyết số 80 ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, gắn bảo tồn di tích với phát triển du lịch, văn hóa tâm linh và công nghiệp văn hóa, hướng tới mục tiêu xây dựng Ninh Bình trở thành đô thị di sản thiên niên kỷ, thành phố sáng tạo, xanh và bền vững.
Cùng với đó, tỉnh từng bước hoàn thiện hồ sơ đề cử Quần thể danh thắng Tam Chúc trình UNESCO xem xét, công nhận là Di sản Thế giới, góp phần nâng tầm giá trị di sản Việt Nam trên trường quốc tế.
Chùa Tam Chúc thuộc địa bàn phường Tam Chúc, tỉnh Ninh Bình. Đây là quần thể Du lịch - Văn hóa - Tâm linh lớn nối liền với quần thể Danh thắng Hương Sơn (chùa Hương) - Thủ đô Hà Nội và đầm Vân Long - “viên ngọc xanh” của Ninh Bình, là khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước lớn nhất miền Bắc.
Ngày 11/9/2025, Danh lam thắng cảnh và khảo cổ quần thể Tam Chúc được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt. Sự kiện này không chỉ ghi nhận giá trị văn hóa - lịch sử to lớn của vùng đất Cố đô - Tam Chúc, mà còn đánh dấu một cột mốc quan trọng trên hành trình bảo tồn và tôn vinh di sản dân tộc. Giữa dòng chảy hiện đại, Tam Chúc tiếp tục khẳng định vị thế của mình như một biểu tượng giao hòa giữa thiên nhiên, tâm linh và con người Việt Nam.
Năm 2026 là năm thứ 8 chùa Tam Chúc tổ chức Hội Xuân. Lễ khai hội Xuân Tam Chúc 2026 với nhiều hoạt động phong phú, đa dạng nhằm tiếp nối, phát huy truyền thống văn hóa tốt đẹp, góp phần lan toả hình ảnh danh lam thắng cảnh chùa Tam Chúc - Di tích quốc gia đặc biệt, quảng bá sâu rộng hình ảnh vùng đất Ninh Bình - trung tâm du lịch văn hóa, sinh thái, di sản quan trọng của quốc gia đến đông đảo du khách trong và ngoài nước.