Chiều 30/10/2026, tại Hà Nội, Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương tổ chức lễ kỷ niệm 70 năm thành lập. Đây là dịp nhìn lại hành trình bảy thập kỷ đầy tự hào, nơi các thế hệ người làm phim đã bền bỉ cống hiến, ghi dấu ấn sâu sắc trong tiến trình đồng hành cùng những bước chuyển mình vẻ vang của đất nước.
Dự buổi lễ có các đồng chí: Hoàng Tuấn Anh, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Bùi Hoài Sơn, Phó Trưởng ban Ban Tuyên giáo Trung ương; Trịnh Thị Thủy, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cùng lãnh đạo, nguyên lãnh đạo các bộ, ban, ngành Trung ương và địa phương qua các thời kỳ.
NSƯT Nguyễn Quang Tuấn, Chủ tịch Công ty TNHH MTV Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương điểm lại hành trình 7 thập kỷ đầy tự hào của Hãng phim.
Bản hùng ca từ khói lửa chiến tranh đến công cuộc tái thiết
Lịch sử hào hùng của đơn vị bắt nguồn từ mốc son ngày 15/3/1953, thời điểm Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 147/SL tại chiến khu Việt Bắc, đặt nền móng vững chắc cho nền Điện ảnh Cách mạng Việt Nam. Đến năm 1956, Xưởng phim Thời sự Tài liệu được tách từ Xưởng phim Việt Nam thành một đơn vị độc lập, chính thức mở đầu trang sử vẻ vang của Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương (DFS) ngày nay. Trong giai đoạn đầu thành lập, dù điều kiện cơ sở vật chất và máy móc thiết bị vô cùng thiếu thốn, xưởng phim đã nhanh chóng ổn định bộ máy tổ chức, lao động sáng tạo bền bỉ để sản xuất mỗi năm đến 25 bộ phim thời sự, phóng sự. Những thước phim chân thực lúc bấy giờ đã kịp thời phản ánh công cuộc khôi phục kinh tế, xây dựng chủ nghĩa xã hội và các phong trào thi đua yêu nước sôi nổi.
Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trịnh Thị Thủy phát biểu tại lễ kỷ niệm.
Bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, những người làm phim thời sự tài liệu đã trực tiếp trở thành những người lính cầm súng ra trận với vũ khí là chiếc máy quay phim. Đối diện với muôn vàn hiểm nguy, thậm chí chấp nhận hy sinh xương máu ngay tại các chiến trường ác liệt nhất, các nghệ sĩ và nhà quay phim của Hãng đã ghi lại những khoảnh khắc vô giá của lịch sử dân tộc. Hàng loạt tác phẩm nổi bật ra đời trong giai đoạn này đã khắc họa sáng ngời tinh thần yêu nước, ý chí quật cường của con người Việt Nam trong cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc. Đáng chú ý, các tác phẩm "Đầu sóng ngọn gió" và "Lũy thép Vĩnh Linh" đã xuất sắc giành Huy chương Vàng tại Liên hoan phim quốc tế Moskva vào các năm 1967 và 1971, đưa tiếng vang của điện ảnh cách mạng Việt Nam vươn xa trên trường quốc tế.
Khi giang sơn thu về một mối, các nghệ sĩ của Hãng lại lập tức tỏa đi khắp mọi miền Tổ quốc để ghi lại khí thế lao động hăng say, phục vụ công cuộc tái thiết đất nước và hàn gắn những vết thương sau chiến tranh. Ngày 22/02/1982, đơn vị được điều chỉnh tên gọi thành Xí nghiệp phim Tài liệu và Khoa học Trung ương. Hàng loạt tác phẩm giàu sức biểu cảm và ấn tượng sâu sắc đã ra đời, khẳng định sự đổi mới mạnh mẽ trong tư duy nghệ thuật.
Đến ngày 30/3/1989, đơn vị chính thức mang tên Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương. Ngày 18/02/1998, mô hình doanh nghiệp nhà nước hoạt động công ích được hình thành, mở ra thời kỳ hội nhập và phát triển rực rỡ với hàng loạt giải thưởng lớn tại các liên hoan phim quốc tế.
Di sản đồ sộ và những cống hiến thầm lặng cho ký ức dân tộc
Trải qua 70 năm hình thành và phát triển (1956-2026), Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương đã tích lũy và xây dựng nên một gia tài nghệ thuật đồ sộ, vô giá với hơn 1.500 phim thời sự, phóng sự, trên 2.300 phim tài liệu cùng hơn 300 phim khoa học. Nguồn lực con người của Hãng qua 5 thế hệ làm phim là minh chứng sinh động cho tài năng và lòng nhiệt huyết, bao gồm 16 Nghệ sĩ Nhân dân, 47 Nghệ sĩ Ưu tú, 01 Giải thưởng Hồ Chí Minh và 14 Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật.
Tại buổi lễ, 25 cá nhân tiêu biểu thuộc Công ty TNHH Một thành viên Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương được trao tặng Kỷ niệm chương “Vì sự nghiệp Văn hóa, Thể thao và Du lịch”.
Tại lễ kỷ niệm, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trịnh Thị Thủy xúc động nhấn mạnh: 70 năm là một chặng đường rất đỗi tự hào, ghi dấu ấn sâu đậm về sự cống hiến bền bỉ, tâm huyết và sáng tạo của nhiều thế hệ những người làm phim. Trải qua bảy thập kỷ, từ chiến trường gian khổ đến công trường hối hả, từ những sự kiện chính trị trọng đại đến cuộc sống thường nhật bình dị, các thế hệ nghệ sĩ đã có mặt, lặng lẽ quan sát, bền bỉ ghi hình để lưu giữ chân thực, sinh động những hình ảnh và câu chuyện có giá trị lịch sử, văn hóa và nhân văn sâu sắc. Đằng sau mỗi thước phim là những chuyến đi xa xôi, những ngày tháng lao động miệt mài đầy trách nhiệm và cả sự hy sinh thầm lặng của người cầm máy.
Nhờ sự dấn thân ấy, dù có những con người đã đi xa, những vùng đất đã đổi thay và những dấu ấn của một thời đã lùi sâu vào quá khứ, nhưng hình ảnh và câu chuyện về họ vẫn vẹn nguyên giá trị trong từng thước phim. Đó chính là sức sống và giá trị đặc biệt của điện ảnh tài liệu, không chỉ ghi lại thực tế khách quan mà còn gìn giữ trọn vẹn ký ức dân tộc, kết nối các thế hệ mai sau và bồi đắp lòng tự hào, trách nhiệm thiêng liêng đối với đất nước. Cùng với dòng phim tài liệu, các tác phẩm phim khoa học của Hãng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phổ biến tri thức, giải thích những vấn đề phong phú của tự nhiên và đời sống bằng ngôn ngữ hình ảnh sinh động, gần gũi, khơi dậy tinh thần học hỏi, khám phá và sáng tạo mạnh mẽ trong lòng công chúng.
Để ghi nhận những cống hiến bền bỉ ấy, tại lễ kỷ niệm, 25 cá nhân tiêu biểu thuộc Công ty TNHH Một thành viên Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương đã vinh dự được trao tặng Kỷ niệm chương “Vì sự nghiệp Văn hóa, Thể thao và Du lịch”.
Quang cảnh buổi lễ.
Vững bước chuyển mình trong kỷ nguyên số
Từ năm 2010, Hãng phim chuyển đổi mô hình hoạt động sang Công ty TNHH Một thành viên Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương. Trong bước ngoặt mang tính lịch sử này, Hãng đã vận hành hiệu quả theo cơ chế doanh nghiệp tự chủ, vừa phục hồi sản xuất mạnh mẽ, vừa hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ chính trị do Đảng và Nhà nước giao phó, đồng thời liên tục gặt hái nhiều giải thưởng cao quý tại các liên hoan phim trong nước và quốc tế.
Phát biểu tại buổi lễ, đạo diễn, NSƯT Nguyễn Quang Tuấn, Chủ tịch Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương chia sẻ sâu sắc về sứ mệnh đặc biệt mà Hãng luôn gánh vác từ ngày đầu thành lập là ghi lại, lưu giữ và trao truyền lịch sử bằng hình ảnh cho các thế hệ mai sau. 70 năm qua, hàng nghìn tác phẩm được hoàn thành không đơn thuần là thành tựu điện ảnh xuất sắc mà còn là chứng tích bất tử của lòng yêu nước nồng nàn, trách nhiệm công dân cao cả và sự dấn thân nghệ thuật không ngừng nghỉ.
Kế thừa truyền thống vẻ vang, Hãng phim đã không ngừng nỗ lực vượt qua khó khăn, kiên trì sáng tạo những tác phẩm có giá trị tư tưởng, nghệ thuật và nhân văn cao đẹp; từng bước mở rộng hợp tác, đổi mới công nghệ và đưa phim tài liệu đến gần hơn với đông đảo công chúng. Khẳng định quyết tâm của thế hệ hôm nay, NSƯT Nguyễn Quang Tuấn nhấn mạnh rằng nếu các thế hệ đi trước đã dũng cảm cầm máy giữa chiến trường khói lửa thì thế hệ làm phim hiện nay phải rèn luyện bản lĩnh làm chủ công nghệ, kiên quyết bảo vệ sự thật và giữ gìn các giá trị nhân văn cao quý trước những biến động nhanh chóng của thời đại. Với lòng tự hào và sự biết ơn sâu sắc đối với quá khứ, cùng niềm tin vững chắc vào sức sáng tạo và khát vọng cống hiến, tập thể đơn vị quyết tâm xây dựng Hãng phim ngày càng phát triển, xứng đáng với truyền thống và sứ mệnh lịch sử được giao phó. Bước vào kỷ nguyên số, với phương châm hành động "Đồng hành cùng cuộc sống", Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương sẽ tiếp tục đẩy mạnh đổi mới công nghệ và phương thức quản trị để đưa nền điện ảnh tài liệu và khoa học nước nhà vươn xa./.