Chênh lệch thuế so với các đối thủ trong khu vực chưa tạo cú sốc tức thời, nhưng đủ để ngành Dệt may Việt Nam phải tính lại chiến lược. Từ giữ khách hàng, minh bạch chuỗi cung ứng đến đầu tư công nghệ và giảm phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu, quá trình tái cơ cấu đang trở thành yêu cầu cấp thiết.
Yêu cầu giữ năng lực cạnh tranh và bảo vệ thị phần xuất khẩu
Việc Hoa Kỳ áp thuế nhập khẩu bổ sung 12,5% đối với hàng hóa từ Việt Nam đang tạo thêm sức ép lên ngành Dệt may - lĩnh vực có biên lợi nhuận thấp và cạnh tranh chủ yếu bằng giá. Dù tác động trước mắt chưa quá lớn, nhiều doanh nghiệp và chuyên gia cho rằng đây là thời điểm ngành phải đẩy nhanh tái cơ cấu để giữ năng lực cạnh tranh và bảo vệ thị phần xuất khẩu.
Theo số liệu từ VITAS, trong nửa đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu dệt may đạt ước khoảng 22,2 tỷ USD, tăng 1,7% so với cùng kỳ (Ảnh minh họa: Khắc Kiên)
Theo chính sách mới, mức thuế bổ sung 12,5% theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại Hoa Kỳ được áp dụng đối với 60 đối tác thương mại, trong đó có Việt Nam. Đối với ngành Dệt may, phần lớn sản phẩm không thuộc diện miễn trừ. Trong khi đó, hàng dệt may từ Bangladesh, Campuchia, Indonesia và Malaysia chỉ chịu mức thuế 10%, tạo ra khoảng chênh lệch 2,5 điểm phần trăm trong cạnh tranh.
Dù mức thuế hiện nay thấp hơn mức 20% từng áp dụng với hàng Việt Nam vào đầu năm và Việt Nam vẫn đang tích cực đàm phán thương mại với Hoa Kỳ, nhưng chênh lệch này vẫn là yếu tố để các nhà nhập khẩu cân nhắc khi phân bổ đơn hàng.
Doanh nghiệp chưa chịu tác động ngay nhưng đã chuẩn bị ứng phó
Đánh giá về tình hình hiện nay, ông Bạch Thanh Long - Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty May 10 - cho biết doanh nghiệp chưa chịu ảnh hưởng trực tiếp vì các đơn hàng đã được xác nhận đến hết năm. Khách hàng cũng chưa đặt vấn đề chia sẻ chi phí phát sinh từ thuế, do đó tác động rõ hơn có thể xuất hiện từ năm 2027.
Theo ông, trong ngắn hạn doanh nghiệp tập trung hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc và chuẩn bị đầy đủ hồ sơ minh bạch để đáp ứng yêu cầu của các đối tác quốc tế.
Cùng quan điểm, ông Trần Văn Quy - Tổng Giám đốc Công ty Dệt may Trung Quy (TP. Hồ Chí Minh) cho biết doanh nghiệp đã kín đơn hàng đến hết tháng 10 nên chưa chịu ảnh hưởng trực tiếp. Tuy nhiên, các hợp đồng ký mới sẽ chịu áp lực lớn hơn. Ông cho rằng đây là chính sách áp dụng với nhiều quốc gia, vì vậy doanh nghiệp vẫn có thể duy trì sức cạnh tranh nếu kiểm soát tốt giá thành, bảo đảm chất lượng sản phẩm và chủ động đàm phán với khách hàng.
Hiện nay, một trong những tiêu chuẩn ngành dệt may được sử dụng nhiều nhất là RCS. Đây là tiêu chuẩn thường được áp dụng trong quá trình theo dõi nguyên liệu thô tái chế. Nhờ áp dụng tiêu chuẩn này trong chuỗi cung ứng, các đơn vị sản xuất có thể xác định được lượng nguyên liệu tái chế. Đồng thời, thông qua tiêu chuẩn, các doanh nghiệp còn đảm bảo được về tính minh bạch trong thành phần của sản phẩm, từ đó nâng cao uy tín của doanh nghiệp đối với người sử dụng
Nhìn nhận về mức thuế này, ông Trương Văn Cẩm - Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) đưa ra nhận định cho rằng khoảng cách thuế với các đối thủ có thể khiến một phần đơn hàng dịch chuyển. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn duy trì lợi thế về quy mô sản xuất, năng lực đáp ứng đơn hàng, nguồn lao động và hệ sinh thái doanh nghiệp đã được hình thành nhiều năm.
Tái cơ cấu là lời giải cho bài toán dài hạn
Các chuyên gia nhận định tác động của chính sách thuế sẽ phân hóa giữa các doanh nghiệp. Những đơn vị có khách hàng ổn định, sản phẩm chuyên biệt, quy mô sản xuất lớn và chuỗi cung ứng minh bạch sẽ có khả năng thích ứng tốt hơn. Ngược lại, doanh nghiệp chủ yếu gia công với giá trị gia tăng thấp sẽ chịu áp lực lớn do dư địa hấp thụ chi phí hạn chế.
Ông Hoàng Mạnh Cầm - Chánh Văn phòng Tập đoàn Vinatex cho rằng chi phí phát sinh từ thuế nhiều khả năng sẽ được chia sẻ giữa nhà sản xuất, nhà bán lẻ và người tiêu dùng Mỹ, thay vì hoàn toàn dồn lên doanh nghiệp Việt Nam.
Trong khi đó, Chủ tịch Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex) Lê Tiến Trường nhấn mạnh doanh nghiệp cần tập trung giữ khách hàng, bảo đảm việc làm cho người lao động, linh hoạt trong chính sách tài chính và giá bán, đồng thời tăng đầu tư công nghệ để nâng cao năng suất.
Ở góc độ dài hạn, sức ép thuế quan đang trở thành động lực thúc đẩy ngành dệt may chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Dù kim ngạch xuất khẩu năm 2025 đạt 46 tỷ USD, tăng khoảng 5,6%, tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa mới đạt khoảng 52% và nguồn cung trong nước chỉ đáp ứng khoảng 40% nhu cầu nguyên phụ liệu. Hiện khoảng 70% sản lượng của ngành vẫn được sản xuất theo phương thức gia công CMT, trong khi các mô hình FOB, ODM và OBM mang lại giá trị gia tăng cao hơn.
Theo bà Phạm Thị Phương Hoa - Đại diện May Hưng Yên, doanh nghiệp đã chủ động đa dạng hóa khách hàng, đầu tư công nghệ và tối ưu năng suất để giảm tác động của chi phí tăng.
Số liệu của VITAS cho thấy, 6 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu dệt may đạt khoảng 22,2 tỷ USD, tăng 1,7% so với cùng kỳ. Chủ tịch VITAS Vũ Đức Giang nhận định những tháng cuối năm là thời điểm ngành cần tái cơ cấu sâu hơn về thị trường, sản phẩm và công nghệ; đồng thời mở rộng xuất khẩu sang ASEAN và các thị trường ngoài Hoa Kỳ, phát triển công nghiệp dệt trong nước để nâng tỷ lệ nội địa hóa và chủ động hơn về nguồn nguyên liệu.