Sau hàng loạt vụ sữa giả, thực phẩm chức năng giả và nhiều sản phẩm không bảo đảm chất lượng gây bức xúc dư luận, Bộ Công an đề xuất bổ sung tội danh mới trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Quy định này nhằm xử lý nghiêm hành vi sản xuất, buôn bán thực phẩm vi phạm quy định về chất lượng, khắc phục khoảng trống pháp lý hiện nay với mức hình phạt cao nhất lên tới 12 năm tù.
Bổ sung tội danh mới để xử lý thực phẩm kém chất lượng
Bộ Công an đang lấy ý kiến đối với dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), dự kiến trình Quốc hội tại kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất vào tháng 8/2026. Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất bổ sung Điều 193a quy định về tội sản xuất, buôn bán lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm và thức ăn chăn nuôi vi phạm quy định về chất lượng.
Theo Bộ Công an, quy định hiện hành mới xử lý hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm theo Điều 193 Bộ luật Hình sự. Tuy nhiên, trên thực tế xuất hiện nhiều sản phẩm không phải hàng giả hoàn toàn nhưng có chất lượng thấp hơn rất nhiều so với tiêu chuẩn công bố hoặc thông tin ghi trên nhãn, gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng.
Do chưa có tội danh riêng, nhiều trường hợp chỉ có thể xử lý bằng chế tài hành chính hoặc phải áp dụng quy định về hàng giả, trong khi tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi không hoàn toàn giống nhau.
Để khắc phục bất cập này, dự thảo đề xuất tách riêng hành vi sản xuất, buôn bán thực phẩm vi phạm quy định về chất lượng thành một tội danh độc lập, qua đó bảo đảm phân hóa trách nhiệm hình sự phù hợp với từng mức độ vi phạm.
Theo dự thảo, người được phép sản xuất, kinh doanh nhưng biết rõ sản phẩm có hàm lượng chất chính, định lượng chất dinh dưỡng hoặc đặc tính kỹ thuật chỉ đạt từ 70% trở xuống so với tiêu chuẩn đã công bố hoặc thông tin ghi trên nhãn vẫn đưa ra thị trường có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đáp ứng các điều kiện theo luật định.
Mức án cao nhất lên tới 12 năm tù
Dự thảo quy định người vi phạm có thể bị phạt tiền từ 50-200 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc phạt tù từ 1-3 năm nếu giá trị hàng hóa vi phạm từ 60 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng hoặc thuộc các trường hợp gây thiệt hại, thu lợi bất chính theo quy định.
Khung hình phạt từ 3-7 năm tù được áp dụng đối với các hành vi phạm tội có tổ chức, mang tính chuyên nghiệp, lợi dụng chức vụ, quyền hạn, buôn bán qua biên giới hoặc sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, nền tảng thương mại điện tử để thực hiện hành vi vi phạm. Mức án này cũng áp dụng khi giá trị hàng hóa, số tiền thu lợi bất chính hoặc thiệt hại ở mức cao hơn theo quy định.
Đáng chú ý, người phạm tội có thể đối mặt với mức phạt từ 7-12 năm tù nếu giá trị hàng hóa vi phạm từ 1 tỷ đồng trở lên, thu lợi bất chính từ 1 tỷ đồng, làm chết từ hai người, gây thương tích nghiêm trọng cho nhiều người hoặc gây thiệt hại tài sản từ 3 tỷ đồng trở lên. Trường hợp lợi dụng các nền tảng thương mại điện tử có từ 100.000 tài khoản theo dõi, đăng ký hoặc thành viên trở lên để thực hiện hành vi phạm tội cũng thuộc khung hình phạt cao nhất này.
Ngoài hình phạt chính, cá nhân vi phạm còn có thể bị phạt bổ sung từ 40-100 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc hành nghề từ 1-5 năm và bị tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản. Đối với pháp nhân thương mại, mức phạt được đề xuất từ 2-18 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn.
Nếu được Quốc hội thông qua, quy định mới sẽ góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý trong đấu tranh với thực phẩm kém chất lượng, tăng tính răn đe đối với các tổ chức, cá nhân vi phạm, đồng thời bảo vệ tốt hơn quyền lợi và sức khỏe người tiêu dùng trước tình trạng hàng giả, hàng kém chất lượng ngày càng diễn biến phức tạp.